Tuy biết nhiều về thuốc ta nhưng những năm đầu do chồng công tác xa nhà, một mình bà nuôi con nhỏ, công việc nương rẫy nhiều nên ít có thời kì để tâm đến các vị thuốc
Với cây xạ đen, một vị thuốc quan trọng trong việc điều trị bệnh gan thì nhờ người lên vườn ươm trên thành thị đem về. Bà lang Bùi Thị Chiên. Theo lời mẹ chồng diễn tả, bà lên rừng tìm đủ vị thuốc về sắc cho con uống, vài ngày sau đứa con trai khỏi bệnh.
Lại có lần đi lấy thuốc tận rừng già ở Độc Lập phải ngủ qua đêm lại ở nhà con gái chứ không hề đơn giản.
Bà Chiên tâm tình: “Thấy người đi xa đến mà phải quay xe về trắng tay thì bà thương lắm.
Hai cụ già ở cái tuổi thất thập kim cổ hy, con cháu bận công việc, học hành, đã tự đi xe máy lên Yên Mông, Kỳ Sơn để tìm. Bây giờ, anh cùng vợ đang mở một quán ăn ngay trong xã, mỗi lần nhắc đến vị ân nhân của mình anh Toản luôn xúc động, cảm thấy mình may mắn gặp được đúng thầy đúng thuốc.
“Mỗi năm tôi cũng đi bệnh viện khám lại nhưng không thấy bệnh tái phát” – anh Toản nói. Đón đọc Ấn phẩm Lao Động & Đời sống số 21 Khu rừng có đến 200 vị thuốc ta quý hiếm Sinh ra ở vùng đất miền sơn cước, từng cánh rừng, ngọn đồi, từng con suối với bà Chiên cũng thân quen như hơi thở của chính mình.
Nếu có biết thì đàn ông ở đây cũng chỉ tham gia ở công đoạn đi tìm thuốc trên rừng. Giữa trưa nắng gắt thương vợ sức yếu, chồng bà sau bữa cơm trưa đã không ngơi nghỉ, đi lên ngọn núi cách nhà cả chục cây để kịp gửi theo khách mang về trong ngày.
Ai nhớ ơn thì ngày tết đến đem cho tấm áo, chiếc váy, hộp bánh… Đang ngồi chuyện trò với chúng tôi, nhận được “đơn đặt hàng” qua điện thoại của một vị khách quen nhắn tìm giúp lá cây hối cho trẻ em tắm. Từ đó, mỗi khi trong nhà có ai đau yếu bà đều vào rừng tìm cây thảo dược đúng như bài thuốc gia truyền mà mẹ chồng chỉ dẫn. Riêng mình với chức danh chủ toạ hội người cao tuổi thôn, bà Chiên cùng chồng đã phải lặn lội nhiều nơi để tìm các giống thuốc hiếm.
Anh Toản kể, ngày còn là thanh niên anh mắc bệnh thận và gan, đi tiểu ra máu, sức khỏe rất yếu, nhưng nhờ hai thang thuốc của bà Chiên mà anh đã khỏi hẳn bệnh. Chỉ thỉnh thoảng người quanh làng, xã đến nhờ giúp thì bà mới bốc. Nhìn đôi bàn tay ốm nhách tỉ mẩn chọn lựa từng lá cây, phơi sạch, băm chặt của bà Chiên mới thấy được cái tâm giúp đời của bà thực sự rất lớn lao, chứ không hề giản đơn như câu nói chỉ là “vài cái lá rừng thôi mà”.
“Đồi Quan Âm” và tấm lòng phúc độ hơn người Điều đặc biệt, những bài thuốc ta gia truyền ở vùng núi này chỉ được các bà, các mẹ truyền cho con gái và con dâu, tịnh trong xã không có bóng dáng một người đàn ông nào dự bốc thuốc.
Bốc thế nào để người bị bệnh uống thuốc mình phải thuyên giảm”. Ông Chinh nói: “Trước kia, rừng còn nhiều cây thuốc, bệnh nhân cũng ít nên mỗi lần có người đến xin thuốc mới đi lấy, giờ đông hơn nên bà phải tàng trữ thuốc ta bảo quản trong kho”.
Ngoài vị trí thuận lợi ngay gần đường thôn thì theo lời kể của các vị cao niên trong làng, trước kia trên đồi có một ngôi chùa lớn rất thiêng nhưng chiến tranh đã tàn phá mất, chỉ còn lại ngôi miếu nhỏ nhưng sự khôn thiêng không hề thuyên giảm, vào ngày lễ tết rất đông người đến xin lộc. Đồng bạc không quan yếu bằng cái tình, có người bệnh khổ lắm, ốm yếu gầy còm mình giúp được thì phải giúp ngay.
Nên, dù đã giúp đỡ được nhiều người nhưng bà không khi nào nhớ được chuẩn xác tiếng tăm những bệnh nhân của mình, trừ người ở gần nhà. Dù không một danh vị, nhưng người thầy lang của núi rừng này luôn tận tụy hết lòng với công việc làm phước. Sự trùng hợp ngẫu nhiên khi chọn lựa đất để ươm trồng những cây thuốc nam quý hiếm chính là khu “đồi Quan Âm”.
Có lẽ nhờ được trồng trên ngọn đồi khôn thiêng nên nhiều loại thuốc vốn ưa trồng trên những ngọn núi đá vôi cao hoặc trong các khu rừng nguyên sinh khi về đây hợp đất, phát triển rất tốt? Ai cũng tin rằng đất Quan Âm thiêng, lại được sự săn sóc của những người phụ nữ có tâm nên cây thuốc ở đây tác dụng không kém cạnh gì những cây thuốc tìm được trong rừng già.
Chúng tôi tìm đến anh Nguyễn Văn Toản, ngay cùng xã Đú Sáng, một bệnh nhân đã được bà điều trị. Lúc ngoài 40 tuổi, con cháu bắt đầu ổn định cuộc sống riêng thì bà mới có thời gian lần mò lại tri thức mà năm xưa đã được mẹ chồng truyền dạy cho.
Còn nhớ lần trước hết bà biết đến cây thuốc nam là khi đứa con trai nhỏ tuổi bị ốm, nhà ở xa trọng điểm huyện, đường rừng đi lại khó khăn. Hiện giờ, ngoài bà Chiên thì 6 người còn lại trong hội đều bốc thuốc trị bệnh miễn phí cho mọi người. Bà gọi những vị thuốc quý giá của mình bằng cái tên đơn giản là “lá rừng khô”. Nhưng những bài thuốc ta với các vị thuốc quý giá từ tự nhiên thì phải đến khi về làm dâu nhà ông Bạch Công Chính bà mới được học.
Trong số đó, bà Bùi Thị Trỉ có đặc tài chữa bệnh sâu quảng và bệnh ung thư vú. Cách trị bệnh của bà cũng rất đặc biệt không bắt mạch mà luôn dựa trên kinh nghiệm, chỉ cần bệnh nhân biểu lộ triệu chứng bệnh là bà có thể bốc thuốc một cách chính xác, phần đa trong số đó là người mắc bệnh gan, đại tràng.
Suốt gần 30 năm bốc thuốc, vị thầy lang này luôn đặt chữ “Phúc” làm đầu. Bước sang tuổi 74, bà không một mình lên rừng được nữa mà phải nhờ con cháu chở xe máy đến khu rừng có thuốc, sau khi kiếm được đủ vị, bà lại gọi người lên gánh xuống núi và đưa bà về. Cây thuốc khôi nhung được xem là hiếm nhất trong hơn 200 cây thuốc, bà đã tự bắt xe ôtô lên Đà Bắc, tìm đến những ngọn núi cao, rậm rạp, vạch từng cây rừng, lội qua từng con suối mới tìm được vài cây giống ban sơ.
Từ đó đến nay, với lòng nhiệt liệt và tận tình của mình, bà đã chữa khỏi bệnh cho nhiều người, không đòi hỏi công xá, nên số bệnh nhân của bà mỗi năm lại tăng thêm khắp trong Nam ngoài Bắc. Với mong muốn được giúp đỡ nhiều người và để các bài thuốc quý không bị mất đi, bà Chiên còn đứng ra vận động một số chị em trong thôn biết trị bệnh bằng cây thuốc ta lập ra vườn thuốc quý hiếm.
Thật khó tin, khi một khu vườn với hơn 200 cây thuốc được hình thành chỉ dựa vào sức lực của 7 bà cụ, mà người già nhất đã 80 tuổi, ngày ngày các cụ lên rừng tìm cây thuốc về trồng. Có bệnh nhân tên Nguyễn Thà người ở Đồi Him bị bệnh khô gan một lá bị bệnh viện trả về, nhưng bà vẫn cứu chữa được. Không thiếu những lần bà bỏ dở công việc đang làm trên nương hay trong bếp để hấp tấp đi tìm thuốc cho những khách phương xa đến xin thuốc.
Có lần nửa đêm, một bệnh nhân ở xa khi tìm đến được nhà bà thì trời đã tối, bà dậy nấu cơm làm canh rồi cho thuốc trị bệnh, không lấy tiền.
