Lại một cái thay đổi nữa là dường như nó ngứa lợi lắm
Về phần Võ Nguyên Giáp, sau khi cùng Phạm Văn Đồng sang Trung Quốc, theo sự chỉ đạo của Nguyễn Ái Quốc, hai người đi học trường Quân chính kháng Nhật ở Diên An. Vừa đi như đi “trong mộng” – các chữ sao mà đúng làm sao – Thái không biết ai chung quanh mình nữa. Buổi chiều, có Nghĩa (học sinh Giáp) với Thọ Liên cùng lớp với Nghĩa đến thăm thày.
Cho tới khi diễn ra Hội nghị Quân sự Bắc Kỳ vào tháng 4/1945, Võ Nguyên Giáp có dịp gặp lại người đồng chí năm xưa là Trường Chinh lúc này đã là Tổng Bí thư.
Nhà vắng, trời chiều, mẹ bế con rươm rướm nước mắt… Tối bữa qua, trong lúc Thái viết nhật ký cho con thì nó ngủ như con cún ấy. Rồi cũng đến lúc phải chia tay, chị Minh Khai ở lại Sài Gòn hoạt động, còn Quang Thái ra Hà Nội làm giao thông viên cho các đồng chí Trung ương.
Tăm tiếng của nữ sĩ cách mệnh với hai án tử hình ấy đã vang về Vinh, nơi bác mẹ là ông bà Hàn Bình sinh sống. Hơn 11 giờ, Thái đi ngủ, đêm, con dậy nhiều lần quá vì trời nóng bức. Hai người đi đến Quế Dương thì nhận được tin thủ đô Pa-ri (Pháp) thất thủ và nhận được chỉ thị mới từ Nguyễn Ái Quốc dưới bút danh là Hồ Quang, quay trở lại Tĩnh Tây nhận nhiệm vụ mới. Sự hy sinh dũng cảm của chị Minh Khai làm cho đồng bào cả nước đều cảm phục và yêu thương vô bờ.
Nay Hồng Anh đã chập chững biết đi, vì tiếng gọi xuất phát cứu nước, Quang Thái đành dằn lòng gửi con nhờ ông bà nội nuôi dưỡng rồi bắt xe lửa vào Sài Gòn tìm được chị Minh Khai.
Sau khi trở về nước, Võ Nguyên Giáp được Bác Hồ và Trung ương phó thác nhiều trọng trách, trong đó có việc thành lập Đội Việt Nam tuyên truyền giải phóng quân. Chị em gặp nhau mừng mừng tủi tủi, hàn ôn, kể chuyện gia đình, bác mẹ, họ hàng. Chỉ ít lâu sau lần gặp đó, chị Minh Khai – vong linh của cuộc Khởi nghĩa Nam Kỳ nức tiếng – đã bị địch bắt và tra tấn cực kỳ man di, nhưng mọi cực hình, mánh khoé đều không khuất phục được nữ đội viên cách mệnh.
Ngày 26/8/1941, chị Minh Khai đã bị thực dân Pháp xử tử hình. Trước khi đi, Bác Hồ còn dặn Võ Nguyên Giáp phải lưu ý tới học thêm quân sự. Võ Nguyên Giáp chưa kịp vui mừng gặp lại bạn cũ thì Trường Chinh đã cho biết tin người vợ thân thương của mình đã từ trần trong tù từ đầu năm ngoái.
Tin chị Minh Khai về hoạt động trong nước đã khơi dậy hoài bão từng ôm ấp từ thuở thiếu niên trong lòng Quang Thái; nhất là lúc chồng chuyển sang hoạt động bí ẩn, Quang Thái cũng rất muốn được tham dự song ngặt một nỗi khi đó bé Hồng Anh còn quá nhỏ, chưa thể cai sữa.
Sợ mình nghe lầm, Võ Nguyên Giáp hỏi lại: - Anh nói sao? Quang Thái mất rồi ư? Đến lượt Trường Chinh sửng sốt hỏi lại: - Anh chưa biết sao? Võ Nguyên Giáp sững sờ, không nói điều gì, đi sang buồng bên cạnh, trong lòng vẫn chưa tin đó là sự thật. Công việc hầu như chiếm hết thời gian và trí não, cộng với điều kiện thông tin giao thông khó khăn nên Võ Nguyên Giáp không hề nhận được bất kỳ tin cẩn gì của vợ con.
Có thấy Th nhớ G. Mới lo xong tang lễ cho chồng được vài ngày thì cụ bà Hàn Bình lại nhận được tin sét đánh ngang tai: người con gái Quang Thái đang hoạt động ở Hà Nội cũng đã bị Pháp bắt trong tháng 6/1942 và đang bị giam giữ tại khám xét Hỏa Lò, phần vì bị tra tấn, phần vì nhớ chồng, thương con, sức khỏe của Quang Thái kiệt dần, lại thêm chứng bệnh thương hàn không kịp chữa trị nên Quang Thái đã trút hơi thở chung cục vào ngày 21/1/1944 khi mới vừa tròn 29 tuổi.
Đêm qua, lúc Th viết cho con thì G ở đâu nhỉ? Bây giờ G thức hay ngủ? Giáp có nhớ nhà không?. Suốt ngày Thái không cho nó bú được bận nào, nó cứ nhai nghiến vú rồi lại giật ra, kéo vú theo, làm mẹ đau không chịu được. Hơn nữa, phân tách nội dung trong thư viết và kể nhiều về con gái Võ Hồng Anh, cho thấy lá thư đó viết đúng vào dịp hè 1941, khi Quang Thái đưa con về giữ, nhờ ông bà nội nuôi dưỡng, chăm nom để mình thoát ly đi hoạt động cách mạng.
Liệt sĩ Nguyễn Thị Quang Thái và người con gái Hồng Anh Lá thư này với nội dung như là tự sự trong lúc nhớ người chồng yêu dấu nơi xa “Giáp ơi… Hồng Anh đã ngủ từ lúc 8 giờ. Còn lại một mình trong phòng, Võ Nguyên Giáp hồi ức lại 5 năm trước, bên Hồ Tây, trong ánh hoàng hôn dát vàng mặt hồ, đôi vợ chồng trẻ ôm nhau rồi chia ly hẹn ngày gặp lại, không ngờ đó là lần rút cục! (Hết).
Không?” Trước đó, có một lần Tổng bí thơ Nguyễn Văn Cừ đến tận số nhà 149 Phùng Hưng, đem đến cho Quang Thái một niềm tin vui vô bờ, đó là bức thư của chị gái Nguyễn Thị Minh Khai báo tin cho Quang Thái biết chị cùng chồng là Lê Hồng Phong đã về nước.
Có thấy khác thơ ngày trước không, G. Chúng nó bế con Anh, con Anh nhìn hết người nọ sang người kia, vẻ lạ mà hơi tinh nghịch chứ không phải lạ mà sợ rồi mếu như mọi hôm đâu. Ngày hôm nay, con Hồng Anh như nhớn lên một bực, nó nằm ngủ nằm nghiêng, chơi cười với mẹ ra một đúa trẻ lắm kia.
Gần sáng nó sang ngủ với mẹ. Nó vừa giở mình nằm nghiêng như người lớn… Lúc ở ga về, Thái vừa đi vừa nghĩ nhớ những lần Thái tiễn Giáp ở Vinh ra Hà Nội. Chiều nay trời lành lạnh, lúc 2 giờ gió to, trời mưa, vậy mà 5 giờ Thái cũng cho con ra đường chơi người quấn khăn bông… Đêm nay mát trời cô ả ngủ ngon… Giáp thì thế nào, Giáp có mệt lắm không.
Giáp đọc thơ Th, G. Ngày vui ngắn chẳng tày gang Vị tướng huyền thoại và mối đầu đuôi qua những cánh thư Theo logic, bức thư này chỉ có thể viết vào mùa hè năm 1941, do tháng 5/1940, Võ Nguyên Giáp đã bí ẩn cùng với Phạm Văn Đồng sang Trung Quốc gặp Bác Hồ vào đầu tháng 6/1940 mà lá thư đề ngày 28/7 thì ắt chẳng thể viết để gửi sang Trung Quốc được, mà tháng 6/1942 thì Quang Thái bị Pháp bắt và giam tại nhà pha Hỏa Lò rồi không còn điều kiện để viết thư nữa.
Thật tội nghiệp cho bà Hàn Bình, chỉ trong vòng một thời kì ngắn mà mất đi những bồ yêu nhất: vừa chịu tang con gái Minh Khai chưa đầy 1 năm thì lại đeo thêm tang chồng. Về ẵm con, tắm cho con rồi Thái bế nó đi rong trong nhà mãi. 6 giờ nó dậy, mặt tươi như hoa báo hiệu cho mẹ là một ngày sẽ ngoan, nó xuống cổng chơi đến mãi 8 giờ, vừa về thì quấn quýt theo mẹ, nó ăn rồi chơi đùa.
Trước khi trở về nước, Bác Hồ lại giao cho hai người mở lớp huấn luyện cho những cán bộ từ Cao Bằng sang. Quang Thái chẳng ngờ rằng, đó là lần chung cuộc hai chị em được gặp nhau. Kể cả khi Quang Thái mệnh chung trong Hỏa Lò mà hơn một năm sau, Võ Nguyên Giáp cũng không được biết.
