Thế nên, thật khó để các thế hệ sau này mường tượng ra được sự khắc nghiệt của thiên nhiên, của chiến tranh, thiếu thốn đủ thứ, nhưng trên hết là sự dũng mãnh, hy sinh của sao người trên mảnh đất này. Người Việt Nam, dù ở đâu, dù đứng trên chiến tuyến chính trị nào, không thể phủ nhận vị trí xứng đáng ấy của một vị Đại tướng tài giỏi. Mathilde Tuyết Trần (Pháp).
Khi ngồi trong Văn khố lưu trữ của quân đội Pháp tại Vincennes, đọc những trang tài liệu đã được giải mật, đã được cho tham khảo, tôi không khỏi tự hỏi: Khi ấy, làm sao Việt Minh có thể "biến không thành có"?! Không có vũ khí, đạn dược, không có công cụ chuyển di, không có kinh phí chiến tranh, không có y tế, không có huấn luyện,… Vậy mà, với tài nhìn xa trông rộng, sự chỉ huy tài hoa của Đại tướng Võ Nguyên Giáp, quân đội Việt Nam vẫn giành chiến thắng vang lừng trước một quân đội Pháp hùng mạnh, được trang bị khí giới hiện đại.
Điện Biên và khu vực núi rừng Mường Phăng hiện tại đẹp hơn rất nhiều so với mấy chục năm về trước. Người Pháp, dù là phía thua cuộc trong Chiến dịch Điện Biên Phủ vẫn phải xác nhận và quý trọng vị thế người thắng cuộc, trọng Đại tướng Võ Nguyên Giáp. Chính tình giang sơn đã làm nên chiến thắng Điện Biên Phủ chấn động toàn cầu, làm nên một Đại tướng huyền thoại của nhân loại. Thế cục và chiến công của Đại tướng Võ Nguyên Giáp là một tấm gương về lòng quả cảm kiên cường, yêu độc lập tự chủ và hòa bình của dân tộc Việt Nam.
Tất cả chỉ có thể lý giải bằng hai chữ "yêu nước". Ông đã cùng dân tộc Việt Nam đánh thắng quân đội Pháp, quân đội Mỹ và liên minh trên mặt trận. Chúng tôi đã về Điện Biên thăm các di tích chiến trường còn lại nơi đây, trên cánh đồng Mường Thanh rộng lớn, bao bọc bởi đồi núi xung quanh; về tận Mường Phăng thăm nơi đóng bản doanh chỉ huy của Đại tướng Võ Nguyên Giáp.
Nhiều người bạn Pháp đã lặn lội về thăm Điện Biên, đứng tần ngần trên đồi A1, phóng tầm mắt nhìn núi đồi, đồng ruộng xung quanh và nhìn xuống những địa đạo, hào chiến đấu dưới chân. Đại tướng Võ Nguyên Giáp đã vĩnh viễn đi vào lịch sử nhân loại. Cho đến nay, nhiều người Pháp còn nhớ tiếc rằng, giá những ráng đàm phán thương thảo trên cơ sở hòa bình năm 1945-1946 trở thành hiện thực, thì lịch sử sẽ thay đổi.
Điện Biên vẫn mãi mãi là một điểm hẹn lịch sử. Nhưng lịch sử cũng minh chứng rằng, những trang sử được viết bằng chữ "nếu" thì sẽ không có Điện Biên Phủ hôm nay.
Đó là một con người sáng suốt, biết mình biết người, trăm trận trăm thắng, một người thương nước vĩ đại.
